Włoch w śniegach Rosji - Mario Rigoni Stern

 Wstrząsająca, autobiograficzna opowieść (w oryginale Il sergente nella neve. Ricordi della ritirata di Russia) autorstwa Maria Rigoniego Sterna – jednego z najważniejszych włoskich pisarzy batalistycznych i memuarystów XX wieku. Powieść, wyróżniona nagrodą Premio Viareggio, stała się klasyką włoskiej literatury wojennej.

Autor opisuje w niej własne doświadczenia z przełomu lat 1942 i 1943, kiedy jako młody sierżant strzelców alpejskich (Alpini) brał udział w tragicznej kampanii włoskiego korpusu na froncie wschodnim. Po załamaniu się linii obrony nad Donem, dziesiątki tysięcy włoskich żołnierzy – wycieńczonych, nieodpowiednio umundurowanych i pozbawionych paliwa – zostało zmuszonych do bezwzględnego odrotu przez zasypane śniegiem, bezkresne stepy Rosji, w temperaturach sięgających -40°C.

Stern nie skupia się na wielkiej polityce ani strategii generalskiej. Pokazuje perspektywę zwykłego żołnierza i dowódcy małego oddziału, który walczy nie o ideologię, lecz o przetrwanie swoich ludzi. Wśród zadym zamieci śnieżnych, ciągłych zasadzek Armii Czerwonej i panicznego strachu, kluczowym zadaniem autora staje się przeprowadzenie ocalałych kolegów przez żywioł i piekło okrążenia powrotnego na zachód.

Niezwykłe akty humanizmu: Jednym z najsłynniejszych fragmentów książki jest scena, w której wycieńczony autor wchodzi do wiejskiej rosyjskiej chaty w poszukiwaniu jedzenia i zastaje w niej uzbrojonych żołnierzy radzieckich. Zamiast strzałów dochodzi do cichego, poruszającego porozumienia i podzielenia się posiłkiem – dowodu na to, że w skrajnych warunkach ludzki odruch potrafi pokonać nienawiść.