Północ i Południe - Elizabeth Gaskell

 To jedno z najwybitniejszych dzieł literatury wiktoriańskiej, które z powodzeniem łączy głęboki społeczny realizm z poruszającym motywem romantycznym. Główną bohaterką jest Margaret Hale, inteligentna i dumna córka parucha z południa Anglii. Gdy jej ojciec ze względów religijnych porzuca posługę, rodzina przenosi się do Milton – fikcyjnego, wzorowanego na Manchesterze, brudnego i głośnego miasta przemysłowego na północy kraju.

Tam Margaret przeżywa szok kulturowy, zderzając się z nędzą robotników i bezwzględnością fabrykantów. Na jej drodze staje John Thornton – charyzmatyczny, surowy właściciel przędzalni bawełny, który sam zapracował na swój sukces. Między dwojgiem bohaterów, reprezentujących kompletnie różne światy, wartości i klasy społeczne, rodzi się gwałtowny konflikt, pod którym powoli zaczyna tlić się trudna do zaakceptowania fascynacja.

Wiktoriańska wersja „Dumy i uprzedzenia” z pazurem: Choć dynamika relacji Margaret i Johna przypomina potyczki Elizabeth Bennet i pana Darcy'ego, Gaskell osadza ich historię w znacznie surowszych realiach. Starcie bohaterów to nie tylko salonowe dyskusje, ale też głęboki konflikt ideologiczny: tradycyjne, kulturalne południe kontra dynamiczna, pragmatyczna i bezwzględna północ.