Księga królewska - Ferdousi

 Pomnik literatury perskiej i jeden z najważniejszych eposów narodowych w historii świata. Szachname (Księga królewska), pisana przez Ferdousiego na przełomie X i XI wieku przez ponad 30 lat, to monumentalne dzieło złożone z około 50 tysięcy dwuwierszy. Epopeja ta stanowi mityczną, legendarną i historyczną kronikę dawnego Iranu – od stworzenia świata i czasów pierwszych podaniowych królów, aż po upadek dynastii Sasanidów i podbój arabski w VII wieku.

Fabuła mieli w sobie trzy wielkie warstwy:

Mitologiczną: o walce pierwszych władców z demonami (diwami), cywilizowaniu ludzkości i ustanowieniu dawnych rytuałów;

Heroiczną (najsłynniejszą): skupioną wokół potężnego, nieskazitelnego bohatera Rostama oraz jego legendarnego rumaka Rachsza. Obejmuje ona tragiczne starcia z Turanem (odwiecznym wrogiem Iranu), w tym wstrząsający, antyczny w swoim dramatyzmie pojedynek Rostama z własnym synem Sohrabem, którego ojciec zabija, nie znając jego tożsamości;

Historyczną: opisującą panowanie historycznych królów z dynastii Achemenidów, podboje Aleksandra Wielkiego (z perskiej perspektywy) oraz burzliwy zmierzch Sasanidów.

Co niezwykle istotne, Ferdousi napisał Księgę królewską czystym językiem perskim (farsi), świadomie unikając zapożyczeń z języka arabskiego. Dzieło to uratowało perską tożsamość kulturową, język i pamięć historyczną w okresie dominacji kalifatu.

Kamień węgielny kultury perskiej: Szachname jest dla Bliskiego i Środkowego Wschodu tym, czym dla kultury zachodniej są Iliada, Odyseja i mitologie grecko-rzymskie razem wzięte. Bez znajomości tych opowieści trudno zrozumieć kod kulturowy, archetypy i wrażliwość literacką całego regionu.