Dziura - José Giovanni

 Klasyk francuskiej prozy więziennej oraz sensacyjnej, stanowiący debiutancką powieść José Giovanniego z 1957 roku (na jej podstawie Jacques Becker wyreżyserował legendarny, wstrząsający film pod tym samym tytułem). Książka opiera się na autentycznych wydarzeniach: sam Giovanni odsiadywał wyrok w paryskim więzieniu Santé i brał udział w przygotowaniach do prawdziwej, głośnej próby ucieczki.

Fabuła przenosi nas do przepełnionej, ciasnej celi numer 11 w więzieniu Santé w latach 40. XX wieku. Pięciu skazanych z długimi wyrokami – ludźmi o zupełnie różnych życiorysach, ale połączonych pragnieniem wolności – decyduje się na niemal niemożliwe zadanie. Postanawiają przebić betonową podłogę celi, przedostać się do podziemnych kanałów Paryża i utorować sobie drogę na zewnątrz.

Powieść to niemal dokumentalny, niezwykle precyzyjny zapis wielotygodniowej, morderczej pracy w głębokim ukryciu: wyrabiania prymitywnych narzędzi z elementów łóżek, cichego tłuczenia betonu pod nosami strażników, organizacji systemów czatowania i wywożenia gruzu. Największą próbą dla bohaterów staje się jednak nie beton i żelazo, lecz wzajemne zaufanie, psychiczne wyczerpanie oraz pojawienie się w celi nowego, niepewnego współwięźnia.

Głębokie studium więziennej solidarności i psychiki: Powieść genialnie pokazuje mikroświat celi. Obserwujemy powstawanie absolutnej, niemal świętej więzi między ludźmi skazanymi na wspólną harówkę, gdzie jeden fałszywy ruch, gest czy załamanie nerwowe któregokolwiek z nich oznacza klęskę dla wszystkich.